سال‌هاست كه اين جمله و نظاير آن به كرات در محافل دانشگاهي و علمي‌مطرح مي‌شود كه «پژوهشگر و نويسنده، بايد از نقد ديگران بر سخنان و آثارش استقبال كند؛ چرا كه هر انتقادي (البته به شرط منصفانه و علمي‌بودن، و گرنه در غير اين صورت، از وجهه‌اي انتقادي برخوردار نيست) بذر پيشرفت را در خود نهفته است».

با نيم‌نگاهي به جامعه علمي‌و دانشگاهي كشورمان، متوجه اين واقعيت تلخ مي‌شويم كه هنوز از اين شعار تا عمل به آن بسيار فاصله داريم. به‌راستي كدام نويسنده، مترجم و پژوهشگري را در ايران سراغ داريد كه به استقبال نقد ديگران بشتابد؟

و نيز كدام منتقدي را مي‌شناسيد كه منصفانه و به دور از غرض‌ورزي و پيش‌داوري، به نقد ديگران بنشيند؟ در اينجا، قصد آسيب‌شناسي اين مسأله را نداريم- مگر تا فرصتي ديگر- اما به قول معروف، همه‌جا آسمان به يك رنگ نيست. نويسنده پرآوازه‌اي را در سطح جهاني، با چندين اثر مهم در حوزه‌هاي فكري، در نظر بگيريد!

 حال فردي علاقه‌مند به آثار اين انديشمند، در كشوري ديگر، پس از خواندن اثري از وي، انتقادي در ارتباط با آن به ذهنش مي‌رسد و آن را از طريق اي‌ميل به نويسنده انتقال مي‌دهد. نويسنده هم پس از كوتاه‌ترين زمان ممكن- مثلاً يك روز پس از دريافت اي‌ميل آن خواننده - انتقاد را مي‌پذيرد و با سپاس از راهنمايي مفيد وي، قول انعكاس آن را در چاپ‌هاي بعدي كتاب مي‌دهد. اكنون اين فرض به واقعيت پيوسته است. اگر باور نداريد، متن زير را بخوانيد:

پروفسور ريچارد فراي ايران‌شناس پرآوازه‌اي است كه در سال‌1383 نيز به ايران آمد و از وي به خاطر خدمات ارزنده‌اش درباره شناخت ايران‌زمين تجليل شد. پروفسور فراي درباره تاريخ پرفرازونشيب ايران بر اين باور است كه «كمتر ملتي را در جهان مي‌توانيم بيابيم كه تاريخ ايشان تا اين حد قابل تأمل و پژوهش باشد»(فراي، 1375: 25). اما متأسفانه نقش ما ايرانيان در معرفي سيماي حقيقي پيشينه خود چندان چشمگير و تأثيرگذار نبوده است. با اين مقدمه به اصل مطلب مي‌پردازم.

چند سال پيش كه كتاب ارزنده «جامعه‌شناسي» اثر آنتوني گيدنز را خواندم، مطالب فراواني از آن آموختم. اين كتاب را چندين بار خواندم و هر بار از خواندن آن لذت بردم اما در اين ميان، همواره انتقاد كوچكي در ذهنم خلجان داشت و دوست داشتم اين انتقاد را به نحوي با اين انديشمند و پژوهشگر مطرح كنم.

آنتوني‌گيدنز كه متولد بريتانياست در سال‌1938 به دنيا آمده است. به باور جرج ريترز استاد جامعه‌شناسي دانشگاه مريلند «گيدنز، مهم‌ترين و بانفوذ‌ترين نظريه‌پرداز اجتماعي بريتانيا و جهان در دوره معاصر است و نقش تعيين‌كننده‌اي در شكل‌گيري جامعه‌شناسي بريتانيا داشته است... . كتاب جامعه‌شناسي او كه يك كتاب درسي به سبك آمريكايي است و نخستين چاپش در سال‌1987 بوده، توفيق جهاني داشته است».